Skierniewice

Skierniewice mają opinię miasta nudnego — i jest to opinia kogoś, kto nigdy tu nie wysiadł z pociągu. Bo właśnie pociąg jest tu sednem. Parowozownię uruchomiono w 1845 roku razem z Koleją Warszawsko-Wiedeńską, pierwszą na ziemiach polskich. W październiku 1914 budynki zrównał z ziemią rozkaz generała Ericha Ludendorffa. Odbudowano je, a po 146 latach służby, 31 października 1991, lokomotywownia formalnie przestała istnieć. I wtedy zaczęła się jej druga, lepsza młodość: miłośnicy kolei zwieźli tu ponad sto pojazdów ratowanych przed złomowaniem. Stoi wśród nich akumulatorowy wagon Wittfelda z 1913 roku — ostatni ocalały z serii liczącej pierwotnie 178 sztuk. Zwiedza się to za darmo, ale tylko w pierwsze weekendy miesiąca od maja do października. Sprawdź datę, zanim ruszysz.

Drugie oblicze miasta jest zielone i pachnie jabłkiem. To tutaj profesor Szczepan Pieniążek przewrócił do góry nogami polskie sadownictwo — karłowe podkładki, gęste sady, nowe odmiany. Prowadzone tu od 1921 r. statyczne doświadczenia nawozowe SGGW to najstarsze nieprzerwane doświadczenia rolnicze w Polsce i jedne z najstarszych w Europie (osobno od sadowniczego Instytutu, założonego w 1951 r.) Jeśli kupujesz w Polsce jabłko, statystycznie spora szansa, że odmianę wyhodowano kilkaset metrów od tych torów. Obok park dendrologiczny — żywe archiwum tego, co przez sto lat sadziły tu kolejne pokolenia naukowców.

Ale najmocniejsza scena tej trasy nie rozgrywa się w Skierniewicach, tylko nad cichą, krętą Rawką pod Bolimowem. 31 maja 1915 roku Niemcy otworzyli około 12 tysięcy butli i wypuścili w stronę rosyjskich okopów około 264 tony chloru. Pomysłodawcą był Fritz Haber — ten sam chemik, któremu świat zawdzięcza nawóz sztuczny żywiący dziś miliardy ludzi, i tę samą noc. Zginęło od razu ponad tysiąc żołnierzy. Dwa tygodnie później wiatr się odwrócił i gaz wrócił na własne linie. W walkach nad Rawką i Bzurą liczbę ofiar szacuje się — według różnych źródeł — od ok. 70 tys. do, według nowszych badań, ponad 100 tys. O tym miejscu nakręcił film miejscowy — Ireneusz Skruczaj, który dorastał w Bolimowie, poświęcił mu pięć lat życia.

Reszta drogi jest łagodniejsza, choć nie błaha. Żyrardów to jedyna w tej skali zachowana XIX-wieczna osada fabryczna w Europie — ceglane miasto lniarskie zbudowane od zera przez dwóch Niemców, Karola Hiellego i Karola Dittricha; do dziś stoi tu około 95 procent oryginalnej zabudowy, a całość od 2012 jest Pomnikiem Historii. Wariant południowy mija Radziejowice, gdzie bywał Henryk Sienkiewicz i gdzie dziś wisi największa w Polsce kolekcja Józefa Chełmońskiego. A garncarski Bolimów, którego rzemieślnicy współtworzyli majolikową manufakturę Radziwiłła w pobliskim Nieborowie (1881) i przejęli stamtąd nowe wzornictwo — tego samego, gdzie księżna Helena urządziła Arkadię, romantyczny ogród ze Świątynią Diany. Wracasz z tego wszystkiego koleją linią numer 1, około 66 kilometrów do Warszawy.

Źródła: https://pl.wikipedia.org/wiki/Parowozownia_Skierniewice · https://www.psmk.org.pl/ · https://histmag.org/Parowozownia-w-Skierniewicach-poczuj-klimat-dawnej-kolei-w-jedynym-takim-muzeum-11619 · https://ir.sggw.edu.pl/en/institute-of-agriculture/about-the-institute/experimental-station-in-skierniewice/ · https://www.szkolkarstwo.com.pl/ponad-200-odmian-roslin-wyhodowano-w-instytucie-ogrodnictwa · https://www.skierniewice.eu/urzad-miata/miasto/stolica-nauk-ogrodniczych/ · https://www.schondorf.pl/wyprawy/i-wojna-swiatowa/i-wojna-swiatowa-bitwa-nad-rawka/ · https://dzieje.pl/wiadomosci/przerwali-atak-ratowac-wrogow-obloki-smierci-bolimow-1915-w-kinach-od-piatku · https://www.polska-zbrojna.pl/Mobile/ArticleShow/22774 · https://parkilodzkie.pl/bpk/historia-i-kultura/i-wojna-swiatowa-w-bpk · https://zabytek.pl/en/obiekty/zyrardow-zyrardow-xix-wieczna-osada-fabryczna-2 · https://tubazyrardowa.pl/unesco-zyrardow/ · https://palacradziejowice.pl/o-nas/historia/ · https://pl.wikipedia.org/wiki/Zesp%C3%B3%C5%82_pa%C5%82acowo-parkowy_w_Radziejowicach · https://www.nieborow.art.pl/o-muzeum/historia-palacu/ · https://www.bolimow.pl/101,dzieje-bolimowa · https://www.bolimow.pl/85,garncarstwo · https://pl.wikipedia.org/wiki/Bolimowski_Park_Krajobrazowy