Koluszki

Koluszki to nie cel. Koluszki to przełącznica. Wielki węzeł na linii nr 1, z którego rozjeżdżasz się na Łódź, Częstochowę albo z powrotem na Warszawę — i właśnie dlatego jest świetną klamrą tej trasy. Bo cała droga od Błonia do Pilicy prowadzi przez ziemię, którą zbudowała kolej. Dosłownie. To tu, na Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, pewien młody dróżnik w latach 1888–1893 maszerował codziennie tam i z powrotem około jedenastu kilometrów ze stacji Rogów do przejazdu w Lipcach. Nazywał się Władysław Reymont. Pilnował, czy szlaban działa, spisywał raporty za niepiśmiennych dróżników — i podglądał wieś, której nie umiał jeszcze nazwać. Trzydzieści lat później ta wieś przyniesie mu literackiego Nobla.

Lipce. Dziś oficjalnie Lipce Reymontowskie — od 1984 roku jedna z nielicznych wsi w Polsce, którą przemianowano na cześć powieści. Bo "Chłopi" nie wymyślili Lipiec; Lipce naprawdę istnieją, a Reymont przeniósł na papier ich karczmę, kościół, plotki i rytm czterech pór roku. W dawnej manufakturze włókienniczej Winklów działa dziś muzeum poświęcone pisarzowi. Idziesz tymi samymi torami, którymi szedł kolejarz, co został noblistą. Niewiele jest w Polsce tras, gdzie literatura i rozkład jazdy splatają się tak ciasno.

Po drodze ziemia gęsta od historii, której nie znajdziesz w folderze. W Mszczonowie w 1976 roku szukano ropy, wywiercono odwiert IG-1 — ropy nie było, była gorąca woda. Dwadzieścia lat później z tej pomyłki zrobiono termy: jeden z nielicznych w Europie przykładów wody geotermalnej używanej także do picia. W Radziejowicach stoi pałac, w którym w listopadzie 1632 nocował król Władysław IV Waza, a trzy wieki później bywali Sienkiewicz i Iwaszkiewicz; obok, w Kuklówce, mieszkał i malował Józef Chełmoński. W Rawie Mazowieckiej sterczy ośmioboczna wieża zamku książąt mazowieckich, wzniesionego za Siemowita III — wysadzonego przez Szwedów w 1655 roku. Z całej warowni została ta jedna baszta, która służyła też za więzienie.

A za Rawą zaczyna się brama na dolinę Pilicy — i Spała. Carowie Aleksander III i Mikołaj II polowali tu w lasach; ostatnia wizyta Mikołaja w 1912 zapisała się dramatem, gdy mały carewicz Aleksy omal nie umarł na hemofilię. Potem rezydencję przejęli prezydenci II RP, a Ignacy Mościcki tak ją pokochał, że w 1928 ściągnął tu żeliwnego żubra, który do dziś stoi w parku. W wojnę w pałacu urzędował Wehrmacht; w styczniu 1945, tuż po przejściu Armii Czerwonej, rezydencja spłonęła w niewyjaśnionych okolicznościach. Do Spały rower dowiezie cię najpiękniej. A z powrotem? Wsiadasz w Koluszkach albo Skierniewicach i linia nr 1 oddaje cię Warszawie tak, jak przywiozła Reymonta sto lat temu.

Źródła: https://histmag.org/co-przyniesli-lipcom-chlopi-spacer-po-reymontowskim-symbolu-wsi-polskiej-11847 · https://www.national-geographic.pl/traveler/kierunki/lipce-reymontowskie-wies-z-powiesci-chlopi-istnieje-naprawde-gdzie-sie-znajduje/ · https://www.psmk.org.pl/uroczystosci-w-lipcach-reymontowskich/ · https://geotermia.com.pl/aktualnosci/zaklad-geotermalny-mszczonow/ · https://www.termy-mszczonow.eu/redir,277?tresc=1028 · https://pl.wikipedia.org/wiki/Zesp%C3%B3%C5%82_pa%C5%82acowo-parkowy_w_Radziejowicach · https://pl.wikipedia.org/wiki/Zamek_w_Rawie_Mazowieckiej · https://dzieje.pl/rozmaitosci/spala-azyl-krolow-carow-i-prezydentow · https://pl.wikipedia.org/wiki/Kolej_W%C4%85skotorowa_Rog%C3%B3w_%E2%80%93_Rawa_%E2%80%93_Bia%C5%82a · https://pl.wikipedia.org/wiki/Parowozownia_Skierniewice · https://www.skm.warszawa.pl/na-plancie-i-na-stacji-2/