Radom

Zacznijmy od miejsca, które łatwo przegapić. Góra Kalwaria nie nazywa się tak przypadkiem. W 1670 roku król Michał Korybut Wiśniowiecki zezwolił biskupowi Stefanowi Wierzbowskiemu założyć tu miasto o nazwie Nowa Jerozolima — pierwszą kalwarię na Mazowszu, makietę Jerozolimy z czasów Chrystusa. Dwie główne ulice wytyczono w kształt krzyża łacińskiego i — tu detal, który zostaje w głowie — wysypano je ziemią sprowadzoną z prawdziwej Jerozolimy. Ponad czterdzieści kaplic i stacji męki pańskiej. Po trzecim rozbiorze Prusacy rozebrali główną świątynię, a w 1883 miasto straciło prawa miejskie. I wtedy zaczyna się druga, jeszcze dziwniejsza historia.

Bo do skasowanej katolickiej Jerozolimy wprowadził się jej żydowski odpowiednik. Icchak Meir Alter założył tu dwór chasydzki Ger — przed wojną najpotężniejszą dynastię chasydzką na ziemiach polskich, według historyków ze stu tysiącami wyznawców. Do cadyka pielgrzymowano masowo, a dowoziła ich kolejka wąskotorowa z Warszawy. Dziś Ger to jedna z największych dynastii chasydzkich świata, z centrum w Izraelu. Jedno miasteczko nad Wisłą, dwie Jerozolimy, jedna po drugiej.

Dalej trasa robi się gotycka, dosłownie. W Czersku stoją trzy ceglane wieże i mury zamku książąt mazowieckich, wzniesionego w latach 1388–1410. To tu, na własnym zamku, 8 grudnia 1429 zmarł książę Janusz I Starszy — ten sam, który przeniósł do Warszawy stolicę Mazowsza (z Czerska) i uczynił ją swoją główną rezydencją. Kilkanaście kilometrów dalej Warka: miasto, które przez wieki żyło piwem. Już 18 czerwca 1478 książę Bolesław V dał wareckim piwowarom wyłączność na dostawę piwa na dwór i sprzedaż w piwnicy warszawskiego ratusza. A na skarpie nad Pilicą, w Winiarach, stał dom Pułaskich — dziś Muzeum im. Kazimierza Pułaskiego, bohatera dwóch kontynentów, który zginął pod Savannah, walcząc o niepodległość Ameryki.

Wariant przez Otwock dokłada do tego coś, czego nie zobaczysz nigdzie indziej: świdermajery. Ten drewniany styl z koronkowymi werandami wymyślił jeden człowiek — malarz Michał Elwiro Andriolli, który w 1880 kupił grunt nad Świdrem i postawił tam pierwsze wille letniskowe. Sama rzeka, prawy dopływ Wisły, na 41 kilometrach jest rezerwatem — wije się meandrami jak rzeka podgórska. Im dalej na południe, tym bardziej las. Garbatka-Letnisko, Jedlnia-Letnisko, Królewskie Źródła — to wszystko letniska, które wyrosły z kolei. Bez torów nie byłoby tu uzdrowisk, a ty wracasz nimi do Warszawy. Na końcu Radom: miasto czerwcowego buntu 1976 i Muzeum Wsi Radomskiej, jeden z największych skansenów w Polsce, z którego ruszają trzy kierunki dalej w głąb Mazowsza.

Źródła: pl.wikipedia.org/wiki/Zamek_książąt_mazowieckich_w_Czersku · gorakalwaria.org — Nowa Jerozolima / Śladami cadyków Ger · pl.wikipedia.org/wiki/Ger_(dynastia_chasydzka) · historia.rp.pl — Sto tysięcy wyznawców dynastii z Ger (Góra Kalwaria) · muzeumpulaski.pl — Muzeum im. Kazimierza Pułaskiego w Warce / Historia miasta · pl.wikipedia.org/wiki/Warka_(piwo); dworek.warka.pl — przywilej 1478 · en.wikipedia.org/wiki/Świdermajer; otwock.pl — Styl świdermajer; culture.pl — Wooden Villas of Otwock · pl.wikipedia.org/wiki/Rezerwat_przyrody_Źródło_Królewskie; kozienice.radom.lasy.gov.pl · pl.wikipedia.org/wiki/Rezerwat_przyrody_Krępiec; garbatka — radomir.pl · pl.wikipedia.org/wiki/Muzeum_Wsi_Radomskiej_w_Radomiu · konstancinjeziorna.pl — Tężnia solankowa / Uzdrowisko · turystyka.jedlnia.pl; pzwradom.pl — Zalew Siczki