Skarżysko-Kamienna

Skarżysko nie ma starówki, bo zostało wymyślone do produkcji. Ale żelazo płynie tędy od stuleci. W dzielnicy Rejów, nad zalewem, który dziś służy kajakom, stoją ruiny wielkiego pieca. Nazwa wzięła się od Jana Reja Kochanowskiego, który od 1552 roku dzierżawił tutejszą kuźnicę. Piec hutniczy ruszył 16 października 1838 roku i topił około trzech ton surówki dziennie — z tego lano granaty, pociski artyleryjskie i części do lawet armatnich. Wygasł w 1901. Pierwsza wojenna huta tego miejsca skończyła, zanim narodziło się samo miasto.

Druga przyszła z odrodzoną Polską. 25 sierpnia 1924 roku otwarto Państwową Fabrykę Amunicji — granaty, zapalniki, bomby lotnicze. To wokół niej wyrosło Skarżysko-Kamienna, a fabryka żyje do dziś jako Mesko. Ale między tymi datami jest rok, o którym tablice mówią ciszej. W 1942 niemiecki koncern HASAG przejął zakłady i założył przy nich obóz pracy przymusowej dla Żydów. W Werku C wytwarzano kwas pikrynowy — żółty proszek do min. Ludzie, którzy przy nim pracowali, żółkli: skóra wysychała, pękała wrzodami, włosy traciły kolor. Umierali w kilka tygodni. Szacunki ofiar całego obozu sięgają 35 tysięcy. To trzecia huta tego miasta — i najciemniejsza.

Korytarz, którym tu dojedziesz, ma własną logikę. Linia kolejowa nr 8 z Warszawy biegnie wprost przez Warkę, Radom i Skarżysko — to ten sam szlak, którym przez wieki spławiano i wożono na południe. W Warce, pierwszym przystanku nad Pilicą, przez stulecia bogacono się piwem: już w 1478 roku książę mazowiecki Bolesław V dał warszawiakom przywilej na wyłączną sprzedaż piwa wareckiego. Tu też stoi pałac, w którym mieści się Muzeum Kazimierza Pułaskiego — choć z samym Pułaskim Warka ma kłopot. Lokalna legenda chce go widzieć jako tutejszego, ale metryka chrztu z kościoła Świętego Krzyża wskazuje, że bohater dwóch narodów urodził się w 1745 roku w Warszawie. Legenda została po starej, błędnej biografii.

Dalej trasa A wchodzi w Szydłowiec — i tu kamień znów rządzi. Tutejszy piaskowiec wyciosano nie tylko na mury renesansowego zamku Szydłowieckich i Radziwiłłów, ale na portale, schody, kominki, balustrady. Na rynku stoi pręgierz z pierwszej połowy XVII wieku, późnorenesansowa kolumna do wymierzania kar. Wariant B omija to wszystko i prowadzi skrajem Puszczy Kozienickiej do Królewskich Źródeł, gdzie według tradycji król Władysław Jagiełło gasił pragnienie podczas łowów. Obie drogi schodzą się w Skarżysku, na Rejowie — przy zalewie, ruinach pieca i muzealnym lotnisku czołgów. Stąd na pociąg do Warszawy, czasem z przesiadką w Radomiu.

Źródła: https://pl.wikipedia.org/wiki/Muzeum_im._Or%C5%82a_Bia%C5%82ego · https://muzeum.skarzysko.pl/ · https://ziemiaodrowazow.com/huta-rejow/ · https://muzeum.skarzysko.pl/wystawy/wystawy-plenerowe/item/326-ruiny-wielkiego-pieca-huty-rejow.html · https://pl.wikipedia.org/wiki/Ob%C3%B3z_pracy_przymusowej_w_Skar%C5%BCysku-Kamiennej · https://www.mesko.com.pl/o-firmie/historia/o,1922-1938 · https://proskarzysko.pl/jak-powstawalo-mesko/ · https://pl.wikipedia.org/wiki/Kazimierz_Pu%C5%82aski · https://www.muzeumpulaski.pl/en/ · https://dworek.warka.pl/700-lat-warki-rok-1478-pomyslnosc-warki-stala-przede-wszystkim-piwem/ · https://sckzamek.pl/historia-zamku/ · https://pl.wikipedia.org/wiki/Zamek_w_Szyd%C5%82owcu · https://modanamazowsze.pl/kozienicki-park-krajobrazowy/ · https://pl.wikipedia.org/wiki/Suchedniowsko-Obl%C4%99gorski_Park_Krajobrazowy · https://pl.wikipedia.org/wiki/Linia_kolejowa_nr_8