Warka

Zacznij od nazwiska, które zna każdy amerykański uczniak, a mało kto kojarzy z Mazowszem. Kazimierz Pułaski — „ojciec amerykańskiej kawalerii", jeden z garstki ludzi z honorowym obywatelstwem USA — dorastał w rodzinnym dworze w Warce-Winiarach na skarpie nad Pilicą (urodził się najpewniej w Warszawie). To stąd wyruszał chłopak, który najpierw bił się w konfederacji barskiej z Rosjanami, a potem przepłynął Atlantyk, by w 1779 roku zginąć od kartacza pod Savannah, prowadząc szarżę. Miał trzydzieści cztery lata. Dwór, w którym dorastał, jest dziś muzeum jego imienia — i to jeden z niewielu adresów pod Warszawą, gdzie polska i amerykаńska historia naprawdę się spotykają.

Drugą sławę Warka ma płynną i złocistą. Piwo warzono tu już w XV wieku, a przywilej książąt mazowieckich zastrzegał wyłączność dostaw wareckiego trunku na dwór. Legenda idzie dalej: papieski nuncjusz Hipolit Aldobrandini, późniejszy Klemens VIII, miał się w nim rozsmakować w Polsce, a gdy umierał w Rzymie i wyszeptał „sancta piva di Warka", otoczenie — nie znając słowa „piwo" po polsku — zaczęło się modlić do Świętej Piwy. Pewne jest mniej: nazwa miasta wywodzi się zapewne od „warki", piwowarskiej miary. Współczesny browar to już proza przemysłu — wielki zakład zbudowano dopiero w latach 1973–1975, dziś w Grupie Żywiec, ale wciąż na tej samej, średniowiecznej legendzie.

Po drodze mijasz miejsce, które kiedyś było ważniejsze niż Warszawa. W Czersku stał zamek książąt mazowieckich, a sam Czersk był stolicą dzielnicy — do czasu, gdy Wisła, kapryśna jak zawsze, odsunęła koryto o kilka kilometrów i odebrała miastu rzekę, port i sens istnienia. Około 1406 roku Janusz I przeniósł ośrodek władzy do prowincjonalnej wówczas Warszawy. Dziś z dawnej potęgi zostały trzy ceglane baszty i brama na wzgórzu — przez wieki traktowane jak darmowy kamieniołom — ale wspinaczka na mury wciąż daje widok na rozlewiska Pilicy, dla którego warto zsiąść z roweru.

Wariant po wschodniej stronie Wisły prowadzi przez dwie zupełnie różne epoki. Najpierw nad Świdrem mijasz świdermajery — ażurowe drewniane wille z werandami, które wymyślił ilustrator Michał Elwiro Andriolli, a nazwę (gra słów od „Świdra" i „biedermeieru") spopularyzował Gałczyński. Dalej robi się ciężko: to ziemia przyczółka warecko-magnuszewskiego, gdzie latem 1944 toczono jedne z najkrwawszych walk nad Wisłą. Pod pobliskimi Studziankami 1 Brygada Pancerna im. Bohaterów Westerplatte przeszła chrzest bojowy w największej bitwie polskich czołgów na froncie wschodnim. Z Warki wracasz pociągiem linią nr 8 — niespełna godzinę do centrum — co czyni tę trasę idealną na pierwszy raz albo z dzieciakiem na bagażniku.

Źródła: https://pl.wikipedia.org/wiki/Muzeum_Kazimierza_Pu%C5%82askiego_w_Warce · https://zabytek.pl/en/obiekty/warka-zespol-palacowo-parkowy-ob-siedziba-muzeum-im-kazimie · https://en.wikipedia.org/wiki/Casimir_Pulaski · https://www.smithsonianmag.com/history/discover-the-short-life-and-long-legacy-of-casimir-pulaski-a-polish-cavalry-officer-who-became-an-american-revolutionary-hero-180986162/ · https://pl.wikipedia.org/wiki/Browar_Warka · https://pl.wikipedia.org/wiki/Warka_(piwo) · https://legendarium.pl/legendy/sw-piwa-z-warki · https://zamekczersk.pl/en · https://pl.wikipedia.org/wiki/Czersk_(wojew%C3%B3dztwo_mazowieckie) · https://en.wikipedia.org/wiki/%C5%9Awidermajer · https://otwock.pl/styl-swidermajer · https://pl.wikipedia.org/wiki/Przycz%C3%B3%C5%82ek_warecko-magnuszewski · https://pl.wikipedia.org/wiki/Bitwa_pod_Studziankami