Łochów

Łochów to nie jest cel z folderu. To koniec doliny Liwca — rzeki, która przez kilkaset lat była granicą. Tu kończyło się Mazowsze, dalej zaczynała Litwa, potem Podlasie. Granice zostawiają ślady: zamek strzegący brodu, dwory chowające się w zakolach, sanktuarium w lesie. Jedziesz na północny wschód korytarzem, którym koleją wraca się tą samą linią nr 6 — dawną Koleją Warszawsko-Petersburską, dziś Rail Baltica z pociągami do 200 km/h. Stacja Łochów działa nieprzerwanie od 1862 roku.

Najmocniejsza scena czeka tuż za miastem, w Liwie. Gotycki zamek na sztucznej wyspie pośród bagien Liwca kazał wznieść książę Janusz I Starszy w I połowie XV wieku, robotę zlecił muratorowi o imieniu Niclos. Szwedzi spalili go w 1657 roku i nigdy go nie odbudowano — popadał w ruinę przez dwa stulecia. A potem przyszła wojna. Niemcy zaczęli rozbierać mury na cegłę — według przekazu na budowę obozu w Treblince. Miejscowy działacz Otto Warpechowski wmówił okupantowi, że to zamek krzyżacki, niemiecki. Cegłę zawrócono, a Niemcy zaczęli odbudowywać wieżę bramną. Zamek przetrwał przez własny zmyślony rodowód.

Po drodze mijasz ślady ludzi, których nazwiska coś znaczą. W Kaliskach stoi pałacyk Julin — w 1920 roku kupili go Helena i Ignacy Jan Paderewscy. Nie na rezydencję: Helena prowadziła tu szkołę gospodarstwa domowego i hodowli drobiu, a w 1924 otwarto szkołę powszechną dla okolicznych dzieci. Dalej Urle — letnisko, które wybuchło, gdy w 1862 stanęła tu stacja kolei petersburskiej. Pensjonaty, korty, wypożyczalnia kajaków, restauracja z dancingiem. Drewniane wille z początku XX wieku wciąż stoją między sosnami. A w lesie nad Liwcem — Loretto, sanktuarium założone w 1928 przez ks. Ignacego Kłopotowskiego, dziś błogosławionego; jego relikwie leżą przy ołtarzu.

Sam Łochów to pałac nad Liwcem, postawiony przez Hornowskich około 1830 roku i rozbudowany w połowie wieku w duchu neorenesansu. W maju 1842, na trzy dni, zatrzymał się tu Cyprian Kamil Norwid — krewny rodziny — tuż przed wyjazdem z kraju, z którego już nigdy nie wrócił. Po wojnie pałac zszedł na poczту, świetlicę i mieszkania, prawie się rozsypał, dziś jest odrestaurowanym hotelem. Stąd już blisko do bramy doliny Bugu i do Treblinki — miejsca, do którego ta sama cegła z Liwa nigdy nie dojechała.

Źródła: https://liw-zamek.pl/historia/ · https://pl.wikipedia.org/wiki/Zamek_w_Liwie · https://gminalochow.pl/palacyk-julin-w-kaliskach.html · https://dipp.info.pl/baza-dipp/mazowieckie/powiat-wegrowski/gmina-lochow/palac-lochow · https://modanamazowsze.pl/lochow-palac-poeta-i-los/ · http://norwidiana.blogspot.com/2016/10/tablica-w-ochowie.html · https://loretto.pl/historia-sanktuarium-matki-bozej-loretanskiej/ · https://mazowsze.szlaki.pttk.pl/589-pttk-mazowsze-wies-urle · https://www.polrails.net/linia-kolejowa-nr-6-zielonka-kuznica-bialostocka-2025r/5588 · https://pl.wikipedia.org/wiki/Ob%C3%B3z_zag%C5%82ady_w_Treblince