Sadowne Węgrowskie

Sadowne Węgrowskie to nie jest miejsce, do którego się jedzie. To miejsce, z którego się wraca. Stacja stoi w polu między Zieleńcem a Sokółką, jakieś cztery kilometry od samej wsi, na linii, którą w 1862 roku otwarto z rozkazu rosyjskiego rządu jako Kolej Warszawsko-Petersburską. To była dopiero druga linia kolejowa w Królestwie Polskim, po Drodze Żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej. Pociągi jeździły tędy szerokim, carskim torem o rozstawie 1524 mm — na europejski standard 1435 mm przekuto go w 1915 roku (podczas I wojny światowej, w czasie ofensywy niemieckiej). Do 1923 roku stacja nazywała się po prostu Zieleniec. Peron, dwa tory, cisza. Dobra puenta dnia w siodle.

Po drodze mijasz Łochów, a tam pałac nad Liwcem, który postawił w 1830 roku Józef Gabriel Hornowski. I tu zaczyna się rzecz, której nie wymyśliłby żaden folder. Hornowscy byli spokrewnieni z Cyprianem Kamilem Norwidem — jego babka i matka właściciela Łochowa były siostrami. Nastoletni Cyprian bywał u krewnych w parku nad Liwcem; bywał tu jeszcze w 1842 roku. To było jedno z ostatnich miejsc na Mazowszu, w których pokazał się przed wyjazdem na Zachód. Wyjechał i nigdy do Polski nie wrócił — umarł w paryskim przytułku. Stoisz w parku, w którym, być może, młody poeta pisał pierwsze wiersze, i wsiadasz potem do pociągu, który zawiezie cię z powrotem do Warszawy. On takiego luksusu nie miał.

Dalej droga wchodzi w resztki Puszczy Kamienieckiej — puszczy, której właściwie już nie ma. Brała nazwę od Kamieńca Mazowieckiego, dzisiejszego Kamieńczyka. Przez stulecia ścinano tu drzewo, spławiano Bugiem do Gdańska, pędzono smołę, dziegieć i potaż. Pod koniec XVIII wieku smolarnie zaczęto likwidować — po prostu zabrakło surowca. Po rozbiorach wielki kawał lasu dostali Zamoyscy i trzymali go aż do II wojny. W Kamionnie (gm. Łochów) stoi murowany, neogotycki kościół z lat 1904-1909 (proj. J.P. Dziekoński); wieś powstała pod koniec XV wieku, a pierwszy kościół ufundował Mikołaj Targowski z Łochowa. Datę 1261, fundację Mikołaja Kamieńskiego i późnogotycki kościół z XV w. usunąć (dotyczą wielkopolskiej Kamionny) — starsza niż większość rzeczy, które miniesz tego dnia.

Jeśli wybierzesz wariant przez Kamieńczyk, trafisz nad sam Bug, tuż przy ujściu Liwca. Trudno uwierzyć, że ta wieś rybacka była kiedyś miastem. Kamieniec Mazowiecki uzyskał prawa miejskie przed 1428 rokiem (lokację potwierdził książę Janusz I), miał zamek, ratusz, sukiennice, trzy kościoły i klasztor wizytek. Wojny szwedzkie, pożary i zaraza zrobiły swoje, a w 1869 roku — w ramach represji po powstaniu styczniowym — odebrano mu prawa miejskie. Po mieście została nazwa i głębokie zakole rzeki. I jeszcze jedno, o czym warto pamiętać, zanim wsiądziesz: Sadowne to także miejsce dramatu z września 1939 roku, gdy Niemcy ustawili mężczyzn ze wsi pod ścianą stodoły, grożąc rozstrzelaniem; w ostatniej chwili odstąpiono od egzekucji, a zatrzymanych (najmłodszy miał czternaście lat) trzymano w stodole jako zakładników. Najmłodszy miał czternaście lat. Tę ciszę na peronie warto przez chwilę potraktować poważnie.

Źródła: https://pl.wikipedia.org/wiki/Sadowne_W%C4%99growskie · https://pl.wikipedia.org/wiki/Linia_kolejowa_nr_6 · https://krainabugu.pl/lochow-i-dolina-liwca/ · https://modanamazowsze.pl/lochow-palac-poeta-i-los/ · http://dworypogranicza.pl/index.php/dwory/253-lochow · https://www.niedziela.pl/artykul/7454/nd/Miejsca-Norwidowskie-w-diecezji · https://en.wikipedia.org/wiki/Urle · https://polaneis.pl/miejsca/puszcza-kamieniecka-czyli-puszcza-ktorej-juz-nie-ma · https://zabytek.pl/en/obiekty/kamionna-kosciol-par-pw-narodzenia-nmp · https://pl.wikipedia.org/wiki/Kamie%C5%84czyk_(powiat_wyszkowski) · https://info.sadowne.pl/?p=13412 · https://info.sadowne.pl/?p=6796