Małkinia

Linia 6 to stara magistrala Warszawa–Białystok, a wzdłuż niej ciągnie się korytarz, który najpierw cię uwodzi, a potem stawia twardo na ziemi. Za Zielonką wjeżdżasz w lasy, mijasz Tłuszcz i docierasz do Liwca — rzeki, która płynie inaczej niż wszystkie wokół. 142 kilometry, ale nie po linii: pod Łochowem Liwiec wije się jak rozlana rtęć, z piaszczystymi plażami na wewnętrznych łukach. To jeden z najpiękniejszych nizinnych szlaków w Polsce, a do tego brama dawnej Puszczy Kamienieckiej. Jedziesz lasem, woda błyska między pniami, i przez chwilę wszystko jest lekkie.

Potem są dwa miasta, które kiedyś były miastami, a dziś są wsiami. Kamieńczyk — do XVIII wieku Kamieniec Mazowiecki — leży tam, gdzie Liwiec wpada do Bugu. W 1542 roku książę mazowiecki Bolesław nadał mu prawa magdeburskie; przed 1596 stał tu zamek obronny, ratusz, sukiennice, trzy kościoły i komora celna. Mieszkało tu około czterdziestu retmanów — flisaków, którzy spławiali Bugiem zboże aż do Gdańska. Brok po drugiej stronie ma własną datę: 1501, prawa miejskie z ręki biskupa płockiego, i kościół św. Andrzeja z połowy XVI wieku, który stoi do dziś. Oba miasta straciły prawa miejskie w 1869 roku, w represjach po powstaniu styczniowym. Brok odzyskał je w 1922. Kamieńczyk — nigdy.

I jest Treblinka, której wariant B mija po drodze, a której nie da się minąć w głowie. Trzeba rozróżnić dwa miejsca. Treblinka I to karny obóz pracy — przeszło przez niego około 20 tysięcy ludzi, połowa zginęła. Treblinka II to obóz zagłady operacji „Reinhardt”, postawiony w połowie 1942 roku na 17 hektarach. Zginęło tu ponad 800 tysięcy osób, w większości polskich Żydów — czasem 10–12 tysięcy dziennie. Komendantem był Franz Stangl, którego więźniowie nazwali „Białą Śmiercią” od białego munduru. 2 sierpnia 1943 wybuchł bunt: spośród około 840 więźniów uciekło około 200, a wojnę przeżyło niespełna stu (udokumentowano 67). To dzięki nim w ogóle wiemy, jak wyglądał ten dzień.

Niemcy zaorali obóz, zasiali łubin, postawili dom dla strażnika — chcieli, żeby nie zostało nic. W 1944 roku przyjechał tu radziecki korespondent Wasilij Grossman i napisał „Piekło Treblinki” — jeden z pierwszych pełnych opisów fabryki śmierci, czytany potem przed trybunałem w Norymberdze. Dziś na polach stoi 17 tysięcy nieobrobionych kamieni, projektu Franciszka Duszeńki, Adama Haupta i Franciszka Strynkiewicza z 1964 roku. Część ma wyryte nazwy miast, z których przywożono ludzi. Mówi się, że liczba kamieni odpowiada maksymalnej liczbie zamordowanych tu w ciągu jednej doby. Przyjeżdżasz rowerem, wracasz pociągiem z Małkini — i ten powrót po dawnej trasie znaczy coś więcej niż zwykła przesiadka.

Źródła: https://pl.wikipedia.org/wiki/Obóz_zagłady_w_Treblince · https://pl.wikipedia.org/wiki/Powstanie_w_Treblince · https://dzieje.pl/aktualnosci/45-lat-temu-b-komendant-treblinki-franz-stangl-skazany-zostal-na-dozywocie · https://pl.wikipedia.org/wiki/Pomnik_Ofiar_Obozu_Zagłady_w_Treblince · https://muzeumtreblinka.eu/2020/05/10/10-maja-1964-roku-odsloniecie-upamietnienia-obozu-zaglady-treblinka-ii/ · https://kosowlacki.pl/page/treblinka · https://pl.wikipedia.org/wiki/Brok · https://sztetl.org.pl/pl/miejscowosci/b/551-brok · https://pl.wikipedia.org/wiki/Kamieńczyk_(powiat_wyszkowski) · https://mazowsze.szlaki.pttk.pl/583-pttk-mazowsze-wies-kamienczyk · https://krainabugu.pl/lochow-i-dolina-liwca/ · https://wkw.wloclawek.pttk.pl/kajszlor_liwiec.html · https://pl.wikipedia.org/wiki/Wasilij_Grossman