Siedlce

Linia 2 ciągnie się na wschód prosto jak strzał, i nie przypadkiem. To stary korytarz wojskowy — każda armia idąca na Warszawę albo z niej uciekała tędy. 17 lutego 1831 pod Dobrem, które mijasz na trasie A, generał Skrzynecki przez pięć godzin trzymał wąskie leśne przesmyki przeciw korpusowi Rosena. Stracił trzystu ludzi, Rosjanie ponad siedmiuset — po czym i tak wycofał się ku Okuniewowi. Genialny był nie w boju, lecz w autoreklamie: tak rozdmuchał tę „wygraną”, że dziewięć dni później został wodzem naczelnym powstania. Wariant B prowadzi przez Kałuszyn, gdzie w nocy z 11 na 12 września 1939 czwarty szwadron 11. pułku ułanów porucznika Andrzeja Żylińskiego ruszył do szarży i wdarł się aż w ulice miasteczka. Jedna z nielicznych polskich wygranych tamtego września — na tej samej szosie, którą pedalujesz.

Zanim dojedziesz do Siedlec, zatrzymaj się w Liwie. Nad zakolem Liwca sterczy ceglany zamek, który istnieje wyłącznie dzięki blefowi. W 1942 niemiecki landrat Ernst Gramss chciał rozebrać ruiny na cegłę — cegłę na rozbudowę obozu w Treblince. Miejscowy działacz Otto Warpechowski, mówiący świetnie po niemiecku, wmówił mu, że to najdalej na wschód wysunięta twierdza krzyżacka. Niemcy, dumni z rzekomego dziedzictwa, mury zostawili. Tak kłamstwo o krzyżakach ocaliło gotyk Janusza I Starszego, księcia mazowieckiego, który kazał ten zamek wznieść jeszcze przed 1429 rokiem. W salach straszy podobno Żółta Dama — żona kasztelana ścięta za rzekomą zdradę, gdy zginęły jej trzy diamentowe pierścienie. Znaleziono je później w sroczym gnieździe. Za późno.

Siedlce to nie meta, tylko przełącznica. Stąd koło rusza dalej na wschód, ku przełomowi Bugu — i tu robi się naprawdę ciekawie. W Drohiczynie, dziś sennym miasteczku nad rzeką, 6 sierpnia 1253 koronował się Daniel Romanowicz: jedyny król Rusi w całej historii. Drohiczyn był miejscem koronacji wcześniej niż Kraków i Warszawa, a przez stulecia stolicą województwa podlaskiego. Kawałek dalej Mielnik wspina się na Górę Zamkową z grodziskiem sprzed tysiąca lat, a u jej stóp ziej e biała wyrwa — jedyna wciąż czynna odkrywkowa kopalnia kredy w Polsce. Nazwa miasta zresztą prawdopodobnie od tej kredy pochodzi.

I na koniec konie. Janowska stadnina działa od 1817 — w grudniu tamtego roku przypędzono tu 54 ogiery, 100 klaczy i 33 źrebięta z carskich i prywatnych stad. Najlepsza scena to jednak wrzesień 1939: dyrektor Pohoski każe ewakuować stado pieszo ku Rumunii. Pod Chotyłowem czterej synowie ogiera Ofira wyrywają się luzakowi i znikają w polach. Ten przypadek ocalił je przed losem 350 koni, które Sowieci zabrali do Tierska. Wśród zbiegów był Witeź II — ten sam, którego amerykańska armia wywiozła później za ocean, gdzie stał się legendą hodowli arabów. Po wyjeździe wsiadasz w pociąg i wracasz do Warszawy w godzinę. Koń z Janowa szedł do Ameryki sześć lat.

Źródła: https://pl.wikipedia.org/wiki/Zamek_w_Liwie · https://dzieje.pl/dziedzictwo-kulturowe/zamek-w-liwie-legendy-historia-i-fortel-ktory-ocalil-mury · https://pl.wikipedia.org/wiki/Bitwa_pod_Dobrem · https://twojahistoria.pl/encyklopedia/leksykon-bitew/bitwa-pod-dobrem-17-lutego-1831/ · https://pl.wikipedia.org/wiki/Bitwa_pod_Ka%C5%82uszynem_(1939) · https://pl.wikipedia.org/wiki/Stadnina_Koni_Jan%C3%B3w_Podlaski · https://pl.wikipedia.org/wiki/Wite%C5%BA_II_(ogier) · https://www.drohiczyn.info/artykul/koronacja-daniela-na-krola-rusi · https://drohiczyn.pl/?page_id=2790 · https://www.krajoznawcy.info.pl/biala-dziura-w-ziemi-czyli-kopalnia-kredy-39559 · https://ptaki.info/index_obszary.php?dzial=2&kat=8&art=17