Międzyrzec Podlaski

Międzyrzec Podlaski zarobił na czymś, czego dziś nie chciałbyś dotknąć: na szczecinie, czyli sztywnej sierści ze świńskiego grzbietu. Przez cały XIX wiek i aż do 1939 roku miasto było największym w kraju ośrodkiem jej obróbki — sortowano ją, wiązano i wysyłano na pędzle oraz szczotki do całej Europy i Rosji. Tuż przed wojną eksport liczono w milionach dolarów, a miasteczko nad Krzną dorobiło się przezwiska „Mała Ameryka”. Za tym chwytliwym mianem stała żydowska większość: w międzywojniu Żydzi byli tu około trzech czwartych mieszkańców, a większość zakładów szczeciniarskich należała do nich.

Tam, gdzie są fabryki i robotnicy, prędzej czy później jest też bunt. Pod koniec stycznia 1905 roku — kilka dni po krwawej niedzieli w Petersburgu — szczeciniarze i szczotkarze z Międzyrzeca nie stawili się do pracy i wyszli na ulice. Wiosną żądali już ośmiogodzinnego dnia pracy, podwyżek i darmowej opieki lekarskiej. To nie był folklor: to była jedna z pierwszych iskier rewolucji 1905 roku na tym skrawku Podlasia, w mieście, które na mapie wyglądało na zapadłą dziurę, a żyło rytmem światowego rynku. Potem przyszła wojna i getto, z którego jesienią 1942 roku ruszyły transporty do Treblinki. „Małej Ameryki” już nie ma — została nazwa i ślad.

Po drodze jedzie się korytarzem, którym maszerowała historia. Wariant przez Stoczek Łukowski mija miejsce pierwszego zwycięstwa powstania listopadowego: 14 lutego 1831 roku generał Józef Dwernicki rozbił tu kawalerię gen. Geismara. Strategicznie nic to nie zmieniło — Dybicz i tak szedł na Warszawę — ale była to pierwsza wygrana bitwa tej wojny, więc podniosła morale całego Królestwa, a Dwernicki dostał za nią awans na generała dywizji. Kilkanaście kilometrów dalej, w Woli Okrzejskiej, 5 maja 1846 roku w dworze babki urodził się Henryk Sienkiewicz; dziś jest tam jego muzeum z rodzinnymi pamiątkami. Trasa A z kolei prowadzi doliną Liwca przez Kałuszyn — gdzie 11–12 września 1939 roku polska 1. Dywizja Piechoty Legionów w nocnym boju rozbiła niemiecki 44. pułk niemal w całości.

A na końcu czeka nagroda, która z całym tym Podlasiem kontrastuje jak szampan z kwaśnym mlekiem. Niespełna 20 km na północ od Międzyrzeca, w Janowie Podlaskim, działa od 1817 roku najstarsza państwowa stadnina koni w Polsce — od 1924 roku wyspecjalizowana w koniach czystej krwi arabskiej. To tu raz w roku odbywa się aukcja Pride of Poland, swego czasu barometr światowych cen tych wierzchowców. W 2015 roku klacz Pepita poszła pod młotek za 1,4 mln euro do kupca ze Szwajcarii — rekord janowskiej licytacji. Pełne 160 km w nogach i araby za miliony w stajni: trudno o lepsze domknięcie dnia.

Źródła: https://teatrnn.pl/leksykon/artykuly/miedzyrzec-podlaski-historia-miejscowosci/ · https://shtetlroutes.eu/pl/miedzyrzec-podlaski-przewodnik/ · https://sztetl.org.pl/pl/miejscowosci/m/267-miedzyrzec-podlaski · https://en.wikipedia.org/wiki/Mi%C4%99dzyrzec_Podlaski · https://pl.wikipedia.org/wiki/Pride_of_Poland · https://dzieje.pl/wiadomosci/na-pride-poland-w-janowie-podlaskim-15-klaczy-i-3-ogiery · https://lublin.ap.gov.pl/popularyzacja/galerie-online/15-najwazniejszych-wydarzen-z-historii-lubelszczyzny-w-dokumencie-archiwalnym/bitwa-pod-stoczkiem-lukowskim-14-lutego-1831-r/ · https://twojahistoria.pl/encyklopedia/leksykon-bitew/bitwa-pod-stoczkiem-14-lutego-1831/ · https://en.wikipedia.org/wiki/Wola_Okrzejska · https://historia.dorzeczy.pl/druga-wojna-swiatowa/344011/bitwa-pod-kaluszynem-wygrana-batalia-polakow-w-kampanii-wrzesniowej.html · https://pl.wikipedia.org/wiki/Linia_kolejowa_nr_2 · https://pl.wikipedia.org/wiki/Mi%C4%99dzyrzec_Podlaski_(stacja_kolejowa)