Puławy Miasto

Izabela Czartoryska nie zbierała pamiątek. Ona ratowała kraj, którego już nie było na mapie. Po trzecim rozbiorze, w latach 1798–1801, kazała na skarpie nad Wisłą postawić rotundę na wzór świątyni Westy z Tivoli pod Rzymem. Nad wejściem wyryła trzy słowa: „Przeszłość — Przyszłości". W środku ułożyła rzeczy po Chrobrym, Kazimierzu Wielkim, Żółkiewskim, Kościuszce, Koperniku, Kochanowskim. To nie był salon kolekcjonerki. To była Świątynia Sybilli — pierwsze polskie muzeum, pomyślane jako magazyn pamięci na czas, gdy Polski nie ma i nie wiadomo, czy będzie.

Wokół wyrosły „polskie Ateny". Na dwór Czartoryskich w Puławach ściągała elita Rzeczypospolitej — pisarze, politycy, malarze. Car Aleksander I, który był tu gościem w 1805, zostawił po sobie kamienne lwy, do dziś pilnujące schodów Sybilli. A potem przyszło powstanie listopadowe i cała ta pamięć ruszyła w drogę: zbiory wywieziono — najpierw do Paryża, później do Krakowa — gdzie stały się zalążkiem Muzeum Książąt Czartoryskich, tego od „Damy z gronostajem". Muzeum w samej Sybilli reaktywowano dopiero w 1938 roku. Puławy oddały Polsce skarb i zostały z pustą rotundą oraz legendą.

Po drodze Wisła pokazuje drugą twarz — nie parkową, lecz przemysłową i wojenną. W Świerżach Górnych prom dowozi rower na drugi brzeg, w cieniu Elektrowni Kozienice: największej w Polsce elektrowni na węgiel kamienny, z mocą rzędu 4 GW i kominami sięgającymi grubo ponad 200 metrów. Kilka kilometrów stąd, latem 1944, rozegrał się jeden z najkrwawszych epizodów na Wiśle. Sowieci 8. Armii Gwardii forsowali rzekę 1 sierpnia i utworzyli przyczółek warecko-magnuszewski. Pod Studziankami polska 1. Brygada Pancerna „Bohaterów Westerplatte" biła się z Niemcami od 9 do 16 sierpnia. Skansen w Mniszewie do dziś trzyma to pole bitwy w pamięci.

Im bliżej Puław, tym ciszej i starszej. W Gołębiu stoi manierystyczny kościół z lat 1628–1636, wzniesiony z fundacji proboszcza ks. Szymona Grzybowskiego i Jerzego Ossolińskiego (wówczas starosty gołąbskiego, kanclerzem wielkim koronnym został dopiero w 1643), a przy nim Domek Loretański ufundowany przez Ossolińskiego, a przy nim Domek Loretański — kopia Santa Casa z włoskiego Loreto, zabytek w skali kraju rzadki. I wreszcie sama meta: Puławy. Miasto rozdarte między pałac a chemię — bo to tu, obok rezydencji Czartoryskich, stoją wielkie Zakłady Azotowe (osobny przystanek nazywa się wprost: Puławy Chemia). Ale prawdziwa nagroda leży kawałek dalej. Puławy to brama do Kazimierza Dolnego — kilkanaście kilometrów wzdłuż wiślanego przełomu. Wsiadasz w pociąg na stacji Puławy Miasto i wracasz do Warszawy linią nr 7. Tylko zarezerwuj miejsce w IC z góry — to jedyny pewny sposób, żeby rower wrócił z tobą.

Źródła: https://pl.wikipedia.org/wiki/Świątynia_Sybilli_w_Puławach · https://muzeumczartoryskich.pulawy.pl/historia/ · https://muzeumczartoryskich.pulawy.pl/aby-przeszlosc-przyszlosci-odnowic-pamiecia/ · https://pulawy.eu/pl/turystyka/zabytki-pulaw/swiatynia-sybilli.html · https://historia.org.pl/2018/06/29/izabela-czartoryska-pierwsza-dama-pulaw/ · https://www.national-geographic.pl/traveler/kierunki/pulawy-231004090843/ · https://pl.wikipedia.org/wiki/Przyczółek_warecko-magnuszewski · https://www.skansen-mniszew.pl/o-skansenie/historia-walk-na-przyczolku-warecko-magnuszewskim · https://pl.wikipedia.org/wiki/Enea_Wytwarzanie · https://audytwodorowy.pl/elektrownia-kozienice · https://pl.wikipedia.org/wiki/Kościół_Wniebowzięcia_Najświętszej_Marii_Panny,_św._Floriana_i_św._Katarzyny_w_Gołębiu · https://zabytek.pl/en/obiekty/golab-kosciol-par-pw-sw-floriana-i-narodzenia-nmp-w-zespole-z · https://pl.wikipedia.org/wiki/Linia_kolejowa_nr_7 · https://pl.wikipedia.org/wiki/Puławy_Chemia