Działdowo

Zacznij od końca. Działdowo nie trafiło do Polski przez plebiscyt. Kiedy w 1920 roku Warmia i Mazury głosowały, czy chcą Berlina czy Warszawy, Soldau — bo tak miasto się wtedy nazywało — z głosowania wyłączono. Traktat wersalski po prostu przesunął tu granicę. Powód był brutalnie praktyczny: przez miasto biegła linia kolejowa z Warszawy nad Bałtyk, a Polska nie mogła pozwolić sobie na jej utratę. 17 stycznia 1920 wojska gen. Pruszyńskiego weszły do miasta, dworzec ubrano w biało-czerwone flagi, a niemiecka rada miejska wysłała protest aż do amerykańskiego Kongresu. Nie pomogło. Miasto wzięto za tory — te same, którymi dziś wracasz pociągiem do stolicy.

Tory to zresztą stały motyw tej trasy. Kilkanaście kilometrów za startem mijasz Twierdzę Modlin u zbiegu Wisły, Narwi i Wkry — fortecę, której budowę nakazał w 1806 roku osobiście Napoleon. Stoi tam najdłuższy budynek w Europie: dawna cytadela-koszary o długości 2250 metrów, zaprojektowana tak, by pomieścić 20 tysięcy żołnierzy. Carowie przemianowali Modlin na Nowogieorgiewsk i traktowali go jak punkt honoru. Twierdza broniła się cztery razy — w 1813, 1831, 1915 i 1939. Dalej Trasa A wchodzi w dolinę Wkry: Joniec, skąd kajakarze spływają dniami, i Glinojeck, gdzie pracuje jedna z największych cukrowni w tej części Europy, z rodowodem sięgającym XIX-wiecznego „Izabelina”.

Im bliżej Działdowa, tym ciemniej. Krzyżacy zaczęli wznosić tu murowany zamek w połowie XIV wieku (część źródeł datuje ceglaną budowlę dopiero na XV w.), na planie kwadratu o boku 46 metrów. Władysław Jagiełło zdobywał go trzykrotnie — w 1410, 1414 i 1422 — za pierwszym razem właściwie bez walki, bo zamku nikt nie bronił. Ale najmroczniejszy rozdział to wiek XX. W dawnych koszarach przy ul. Grunwaldzkiej Niemcy urządzili obóz KL Soldau, narzędzie eksterminacji polskiej inteligencji i duchowieństwa. Zginął tu m.in. biskup płocki Antoni Julian Nowowiejski (arcybiskup tytularny Sylyum) — jedyny polski arcybiskup, który zmarł w niemieckim obozie — bity i poniżany przez esesmanów aż do śmierci w maju 1941. Jeśli jedziesz wariantem B przez Iłowo-Osada, mijasz Las Białucki: to tam w masowych grobach znaleziono prochy szacowane na co najmniej 8 tysięcy ofiar tego obozu. Warto wiedzieć, obok czego się przejeżdża.

A potem, jakby na przekór tej historii, zaczyna się najdziksza część korytarza. Działdowo to brama Welskiego Parku Krajobrazowego i Pojezierza. Tuż za miastem rzeka Wel — najdłuższy lewy dopływ Drwęcy, 118 km — wije się wielką pętlą przez jeziora, lasy bukowe i torfowiska. Stąd niedaleko do Lidzbarka nad jeziorem Lidzbarskim i do jeziora Rumian, wokół którego poprowadzono 26-kilometrową ścieżkę rowerową. To najdalszy sensowny cel północnego korytarza, do którego wciąż dojedziesz bezpośrednim, darmowym pociągiem Kolei Mazowieckich. Pojechać tu rowerem ze stolicy, a wrócić koleją z roweru zsiadając tylko na peronie — to chyba najlepszy układ, jaki ten kierunek oferuje.

Źródła: https://pl.wikipedia.org/wiki/Zamek_w_Dzia%C5%82dowie · https://muzeum.dzialdowo.pl/?p=504 · https://en.wikipedia.org/wiki/Dzia%C5%82dowo · https://www.dzialdowo.pl/dzialdowo-droga-do-niepodleglosci/ · https://ipn.gov.pl/pl/edukacja-1/wystawy/78853,Soldau-utajony-osrodek-zaglady-Niemieckie-obozy-w-Dzialdowie-w-latach-II-wojny-s.html · https://dzieje.pl/wiadomosci/w-lesie-bialuckim-odkryto-dwa-masowe-groby-z-prochami-ofiar-kl-soldau · https://przystanekhistoria.pl/pa2/tematy/kosciol/81704,Arcybiskup-Antoni-Julian-Nowowiejski-18581941-ofiara-niemieckiego-obozu-Soldau.html · https://pl.wikipedia.org/wiki/Twierdza_Modlin · https://www.agropolska.pl/uprawa/okopowe/studenci-wrib-w-najwiekszej-cukrowni-w-polsce,143.html · https://wpk.warmia.mazury.pl/przyroda/ · http://wpk.idsl.pl/rzekawel.htm · https://www.lidzbark.pl/o-lidzbarku · https://pl.wikipedia.org/wiki/Linia_kolejowa_nr_9